در برخی کشورها، اپراتور تلفن تماسهای مشکوک را با برچسبهایی مانند تماس بالقوه کلاهبرداری، Potential Spam یا Scam Likely، Spam Risk یا تماس مشکوک به هرزنامه نمایش میدهد. در ایران، این هشدار معمولاً توسط قابلیت شناسایی هرزتماس در سیستمعامل گوشی، برنامه تماس یا اپلیکیشنهای شناسایی شماره نمایش داده میشود و لزوماً از طرف اپراتور سیمکارت نیست.
نمایش هشدار تماس بالقوه کلاهبرداری یا اسپم لزوماً به این معنا نیست که تماسگیرنده قطعاً کلاهبردار است؛ اما به شما هشدار میدهد که پیش از پاسخ دادن، ارائه اطلاعات یا تماس مجدد، احتیاط بیشتری داشته باشید.
در این مقاله بررسی میکنیم تماس بالقوه کلاهبرداری چیست، شمارههای مشکوک چگونه شناسایی میشوند، پاسخ دادن به آنها چه خطراتی دارد و چگونه میتوان تماسهای اسپم و کلاهبرداری را در گوشی مسدود کرد.
تماس کلاهبرداری بالقوه چیست؟
عبارت Potential Spam در فارسی به معنای «تماس کلاهبردای بالقوه»، «هرزتماس احتمالی»، «تماس بالقوه اسپم» یا «تماس مشکوک به هرزنامه» است. این برچسب زمانی نمایش داده میشود که شماره تماسگیرنده، بر اساس اطلاعات موجود، سابقه یا رفتار مشکوکی داشته باشد.
برای مثال ممکن است یک شماره در مدت کوتاهی با افراد زیادی تماس گرفته باشد، توسط تعداد زیادی از کاربران گزارش شده باشد یا با الگوهای شناختهشده تماسهای تبلیغاتی و کلاهبرداری مطابقت داشته باشد.
این هشدار ممکن است در گوشیها و اپراتورهای مختلف با نامهای متفاوتی نمایش داده شود:
- Potential Spam
- Spam Risk
- Spam Likely
- Scam Likely
- Potential Fraud
- Suspected Spam Caller
- تماسگیرنده هرزتماس مشکوک
- تماس کلاهبرداری احتمالی یا بالقوه
همه این عبارتها یک هدف مشترک دارند: هشدار دادن درباره تماسی که احتمال دارد ناخواسته، تبلیغاتی، خودکار یا کلاهبرداری باشد.
تفاوت تماس اسپم و تماس کلاهبرداری چیست؟
تماس اسپم و تماس کلاهبرداری ممکن است شبیه به هم باشند، اما دقیقاً یکسان نیستند.
تماس اسپم
تماس اسپم یا هرزتماس معمولاً یک تماس ناخواسته و انبوه است. این تماس ممکن است با اهداف زیر انجام شود:
- تبلیغ کالا یا خدمات
- معرفی پیشنهادهای فروش
- نظرسنجی خودکار
- پخش پیام ضبطشده
- بازاریابی تلفنی
- تماسهای رباتیک
تماس اسپم ممکن است آزاردهنده باشد، اما همیشه با هدف سرقت اطلاعات یا پول انجام نمیشود.
تماس کلاهبرداری
در تماس کلاهبرداری، فرد تماسگیرنده تلاش میکند با فریب، ایجاد ترس یا جعل هویت به اطلاعات، حسابها یا داراییهای شما دسترسی پیدا کند.
برای مثال ممکن است تماسگیرنده خود را نماینده بانک، پلیس، اداره مالیات، پشتیبانی فنی یا یک شرکت معتبر معرفی کند و از شما بخواهد:
- رمز عبور یا رمز کارت را اعلام کنید؛
- کد تأیید پیامکی را بخوانید؛
- مبلغی را انتقال دهید؛
- برنامهای روی گوشی یا کامپیوتر نصب کنید؛
- وارد یک لینک جعلی شوید؛
- دسترسی از راه دور به دستگاه بدهید.
نابراین هر تماس کلاهبرداری را میتوان ناخواسته و مخرب دانست، اما هر تماس اسپم لزوماً کلاهبرداری نیست.
تماس بالقوه اسپم چگونه شناسایی میشود؟
اپراتورها، سیستمعاملها و برنامههای امنیتی برای تشخیص تماسهای مشکوک از ترکیبی از دادهها و الگوریتمها استفاده میکنند.
- بررسی الگوی تماسگیری: تماسهای انبوه، تکراری یا بسیار کوتاه میتوانند نشانه فعالیت اسپم باشند.
- گزارش کاربران: اگر افراد زیادی یک شماره را بهعنوان مزاحم، تبلیغاتی یا کلاهبرداری گزارش کنند، احتمال علامتگذاری آن بیشتر میشود.
- بررسی اعتبار شماره: سابقه تماس، تعداد گزارشها، موقعیت جغرافیایی و نوع فعالیت شماره در امتیاز اعتبار آن تأثیر دارند.
- تشخیص جعل شماره تماس: سیستمها تلاش میکنند شمارههای جعلی یا Caller IDهای دستکاریشده را شناسایی کنند.
- بررسی پایگاه داده شمارههای مشکوک: شمارههای گزارششده در پایگاه داده اپراتورها، شرکتهای امنیتی و برنامههای شناسایی تماس ذخیره میشوند و ممکن است با هشدار Potential Spam نمایش داده شوند.
آیا تماس Potential Spam حتماً کلاهبرداری است؟
خیر. نمایش برچسب Potential Spam یک هشدار احتمالی است و نباید آن را حکم قطعی دانست.
گاهی یک تماس قانونی ممکن است بهاشتباه اسپم تشخیص داده شود. این اتفاق بیشتر برای شمارههایی رخ میدهد که:
- تماسهای زیادی با مشتریان برقرار میکنند؛
- شماره آنها توسط فرد دیگری جعل شده است؛
- بهتازگی راهاندازی شدهاند؛
- از مرکز تماس استفاده میکنند؛
- کاربران بهاشتباه آنها را گزارش دادهاند.
برای مثال تماس یک شرکت حملونقل، پیک، پزشک، مرکز درمانی، فروشگاه اینترنتی یا بخش پشتیبانی ممکن است اشتباهاً با هشدار اسپم نمایش داده شود. از طرف دیگر، بعضی تماسهای کلاهبرداری نیز ممکن است بدون هیچ هشداری به گوشی شما برسند. کلاهبرداران دائماً شمارهها و روشهای خود را تغییر میدهند تا از سامانههای تشخیص عبور کنند. بنابراین بهتر است برچسب تماس بالقوه اسپم را یک علامت هشدار برای احتیاط بیشتر بدانید، نه مدرکی قطعی برای مجرم بودن تماسگیرنده.
اگر به تماس بالقوه اسپم پاسخ دهیم چه میشود؟
پاسخ دادن به تماس اسپم معمولاً بهتنهایی باعث هک شدن گوشی یا برداشت پول از حساب نمیشود؛ اما ممکن است کلاهبردار تلاش کند با ایجاد ترس یا عجله، اطلاعاتی مانند شماره کارت، رمز یکبارمصرف، کد تأیید، کد ملی یا رمز عبور را از شما بگیرد. برخی تماسگیرندگان نیز از شما میخواهند برنامهای نصب کنید یا دسترسی از راه دور به گوشی بدهید که میتواند باعث سرقت اطلاعات شود. همچنین پاسخ دادن به بعضی تماسهای خودکار ممکن است فعال بودن شماره شما را تأیید کند و تعداد تماسهای اسپم را افزایش دهد. بنابراین بهتر است به تماسهای مشکوک پاسخ ندهید، اطلاعات حساس ارائه نکنید و هیچ برنامه ناشناسی نصب نکنید.
آیا گفتن «بله» در تماس ناشناس خطرناک است؟
گاهی ادعا میشود کلاهبرداران صدای «بله» را ضبط میکنند و با آن مستقیماً از حساب بانکی برداشت انجام میدهند. این ادعا معمولاً بیش از حد سادهسازی شده است.
صرف ضبط یک کلمه معمولاً برای دسترسی به حساب یا تأیید تراکنش بانکی کافی نیست. بااینحال، تماسگیرنده ممکن است صدای شما را ضبط و برای جعل هویت، تولید فایل صوتی جعلی یا حملات مهندسی اجتماعی استفاده کند.
بنابراین در تماسهای مشکوک:
- اطلاعات شخصی را تأیید نکنید؛
- نام کامل یا مشخصات خود را نگویید؛
- به پرسشهای هدایتشده پاسخ ندهید؛
- مکالمه را کوتاه کرده و تماس را قطع کنید.
اگر تماس Potential Spam دریافت کردیم چه کار کنیم؟
در بیشتر موارد، بهترین اقدام پاسخ ندادن است. اگر تماس واقعاً مهم باشد، تماسگیرنده معمولاً پیام صوتی، پیامک یا راه ارتباطی دیگری باقی میگذارد.
- به تماس پاسخ ندهید: اگر منتظر تماس خاصی نیستید و شماره با هشدار Potential Spam نمایش داده شده است، اجازه دهید تماس پایان یابد.
- تماس برگشتی نگیرید: بهخصوص به تماسهای کوتاه از شمارههای خارجی یا ناشناس پاسخ برگشتی ندهید؛ برخی کلاهبرداریها با هدف هدایت کاربر به شمارههای پرهزینه انجام میشوند.
- شماره رسمی سازمان را جداگانه پیدا کنید: اگر تماسگیرنده ادعا کرد از بانک، بیمه، شرکت خدماتی یا سازمان دولتی تماس میگیرد، تماس را قطع کنید و شماره رسمی مجموعه را از وبسایت یا اپلیکیشن معتبر آن پیدا کنید. برای تأیید هویت تماسگیرنده، از شمارهای که خودش اعلام کرده استفاده نکنید.
- اطلاعات حساس ارائه نکنید: رمز کارت، رمز اینترنتبانک، کد تأیید، کد ورود، کد بازیابی و اطلاعات هویتی محرمانه را تلفنی در اختیار دیگران قرار ندهید.
- روی لینک ارسالشده کلیک نکنید: اگر پس از تماس پیامک یا لینکی دریافت کردید، پیش از باز کردن آن، آدرس لینک و هویت فرستنده را با دقت بررسی کنید.
- شماره را مسدود و گزارش کنید: پس از تماس، شماره را در برنامه تلفن مسدود کنید و در صورت وجود این قابلیت، آن را بهعنوان اسپم یا تماس کلاهبرداری گزارش دهید.
چگونه تماسهای بالقوه اسپم را در اندروید مسدود کنیم؟
مسیر تنظیمات در برندها و نسخههای مختلف اندروید ممکن است متفاوت باشد؛ اما معمولاً میتوانید مراحل زیر را انجام دهید:
- برنامه Phone یا تلفن را باز کنید.
- وارد بخش تماسهای اخیر شوید.
- شماره مشکوک را انتخاب کنید.
- روی گزینه اطلاعات، جزئیات یا منوی سهنقطه بزنید.
- گزینه Block، مسدود کردن یا گزارش هرزتماس را انتخاب کنید.
- در صورت نمایش گزینه گزارش، شماره را بهعنوان Spam گزارش دهید.
در برنامه Phone گوگل میتوان قابلیت شناسه تماسگیرنده و محافظت در برابر هرزتماس را نیز فعال کرد. گوگل اعلام کرده است کاربران میتوانند شمارههای مشکوک را مستقیماً مسدود و گزارش کنند.
در برخی گوشیها گزینهای برای مسدود کردن شمارههای ناشناس یا خصوصی نیز وجود دارد. فعال کردن این قابلیت ممکن است باعث شود تماسهای واقعی از شمارههای ذخیرهنشده را نیز از دست بدهید.
چگونه تماس اسپم را در آیفون مسدود کنیم؟
برای مسدود کردن یک شماره در آیفون:
- برنامه Phone را باز کنید.
- وارد بخش Recents شوید.
- روی آیکون اطلاعات کنار شماره موردنظر بزنید.
- صفحه را به پایین اسکرول کنید.
- گزینه Block Caller یا مسدود کردن تماسگیرنده را انتخاب کنید.
- عملیات را تأیید کنید.
آیفون همچنین قابلیت Silence Unknown Callers را ارائه میدهد. با فعال کردن این گزینه، تماس شمارههایی که در مخاطبان شما ذخیره نشدهاند بیصدا شده و معمولاً به پیامگیر صوتی منتقل میشوند. برای فعالسازی، وارد تنظیمات Phone شوید و گزینه Silence Unknown Callers را روشن کنید. محل دقیق این تنظیمات ممکن است با توجه به نسخه iOS متفاوت باشد. توجه داشته باشید که با فعال کردن این قابلیت ممکن است تماسهای مهم از پیک، پزشک، شرکت، مشتری یا شمارههای جدید نیز بیصدا شوند.
چگونه تماسهای اسپم را کاهش دهیم؟
هیچ روشی نمیتواند تمام تماسهای بالقوه اسپم را بهطور کامل متوقف کند، اما ترکیب چند اقدام میتواند تعداد آنها را کاهش دهد.
- شماره خود را عمومی منتشر نکنید: شماره شخصیتان را در شبکههای اجتماعی، آگهیهای عمومی، انجمنها و وبسایتهای ناشناس قرار ندهید.
- برای ثبتنامهای غیرضروری از شماره اصلی استفاده نکنید: برای آگهیها، خریدهای موقت یا سرویسهای کماهمیت، در صورت امکان از یک شماره جداگانه استفاده کنید.
- مجوز برنامهها را بررسی کنید: بعضی برنامهها به فهرست مخاطبان، سابقه تماس یا شماره تلفن شما دسترسی دارند. فقط مجوزهایی را فعال کنید که برای عملکرد برنامه ضروریاند.
- تماسهای مشکوک را گزارش کنید: گزارش شمارههای اسپم و کلاهبرداری میتواند به بهبود پایگاههای داده شناسایی تماس و محافظت از کاربران دیگر کمک کند.
- سیستمعامل و برنامههای امنیتی را بهروز نگه دارید: بهروزرسانیها ممکن است قابلیت تشخیص کلاهبرداری، فیلتر پیامهای مشکوک و محافظت در برابر لینکهای مخرب را بهبود دهند.
- از ابزارهای محافظت در برابر کلاهبرداری استفاده کنید: راهکارهای امنیتی معتبر میتوانند لینکهای فیشینگ، پیامهای جعلی و برخی الگوهای رفتاری مشکوک را شناسایی کنند.
- قابلیت مسدودسازی تماس بیتدیفندر را فعال کنید: قابلیت Call Blocking در Bitdefender Mobile Security برای اندروید میتواند تماسهای اسپم و کلاهبرداری، شمارههای مخفی و برخی تماسهای انتخابی را مسدود کند.
اگر اشتباهی به تماس کلاهبرداری پاسخ دادیم چه کنیم؟
اگر فقط تماس را پاسخ دادهاید و هیچ اطلاعاتی ارائه نکردهاید، معمولاً کافی است تماس را قطع، شماره را مسدود و رفتار حسابهای خود را بررسی کنید.
اما اگر اطلاعات حساس ارائه کردهاید، سریعتر اقدام کنید.
اگر اطلاعات بانکی دادهاید
- فوراً با بانک تماس بگیرید؛
- کارت یا دسترسی مشکوک را مسدود کنید؛
- رمزهای بانکی را تغییر دهید؛
- تراکنشهای اخیر را بررسی کنید.
اگر رمز عبور یا کد ورود دادهاید
- رمز حساب را فوراً تغییر دهید؛
- از تمام دستگاههای متصل خارج شوید؛
- احراز هویت دومرحلهای را فعال کنید؛
- ایمیل و شماره بازیابی را بررسی کنید.
اگر برنامهای نصب کردهاید
- اتصال اینترنت را قطع کنید؛
- برنامه مشکوک را حذف کنید؛
- دسترسیهای برنامه را لغو کنید؛
- دستگاه را با یک ابزار امنیتی معتبر اسکن کنید؛
- در صورت دادن دسترسی از راه دور، رمزهای مهم را از دستگاهی امن تغییر دهید.
اگر پول انتقال دادهاید
فوراً با بانک، پلیس یا مرجع رسیدگی به جرائم سایبری در کشور خود تماس بگیرید. زمان در پیگیری تراکنشهای مشکوک اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
تماس بالقوه کلاهبرداری یا Potential Spam هشداری برای تماسهای تبلیغاتی، مزاحم یا کلاهبرداری است. این تشخیص همیشه قطعی نیست؛ بنابراین بهتر است به شمارههای ناشناس پاسخ ندهید، اطلاعات بانکی یا کد تأیید ارائه نکنید، برنامه ناشناس نصب نکنید و شماره مشکوک را مسدود و گزارش کنید. استفاده از قابلیتهای امنیتی گوشی و یک برنامه معتبر محافظت از موبایل نیز میتواند خطر تماسهای کلاهبرداری را کاهش دهد.
سؤالات متداول درباره تماس بالقوه اسپم
Potential Spam یعنی سیستم تشخیص تماس احتمال میدهد شماره تماسگیرنده ناخواسته، تبلیغاتی یا مشکوک باشد. ترجمه مناسب آن «تماس بالقوه اسپم» یا «تماس مشکوک به هرزنامه» است.
اگر منتظر تماس مهمی نیستید، بهتر است پاسخ ندهید. در صورت پاسخ دادن، هیچ اطلاعات شخصی، بانکی یا کد تأییدی ارائه نکنید.
خیر. ممکن است تماس صرفاً تبلیغاتی باشد یا حتی یک شماره معتبر بهاشتباه علامتگذاری شده باشد. بااینحال، لازم است با احتیاط برخورد کنید.
ممکن است شماره شما در فهرستهای تبلیغاتی ثبت شده، در فضای عمومی منتشر شده، در اختیار سرویسهای مختلف قرار گرفته یا در نتیجه نشت اطلاعات افشا شده باشد.
میتوانید شماره را از تاریخچه تماس مسدود کنید، قابلیت شناسایی هرزتماس را فعال کنید، تماسهای ناشناس را بیصدا کنید یا از یک ابزار معتبر مسدودسازی تماس استفاده کنید.
